Hukuk alanındaki yazılımlar zaman kazandırabilir; ancak çıktılarının etkisi sıradan bir hesap makinesinden çok daha büyüktür. Bir rakam, tarih veya metin taslağı gerçek bir dosyada kullanılacaksa kullanıcı hangi bilginin sisteme girildiğini, hangi kısmın otomatik hesaplandığını ve hangi kısmın uzman değerlendirmesi gerektirdiğini açıkça görmelidir.
Bu yazı hukuki görüş değil, ürün tasarımı ve yazılım mimarisi açısından bir yaklaşım sunmaktadır. Asliye Hukuk Yargı Asistanı gibi bir projeyi geliştirirken gözettiğim kontrol noktalarını derlemektedir.
1. Girdiler ve Varsayımlar Görünür Olsun
“Toplam tutar” tek başına yeterli değildir. Kullanıcı, hesaplamada kullanılan ana tutarı, oranı, mahsup edilen harçları ve yuvarlama biçimini adım adım görebilmeli. Eksik veri varsa sonuç sessizce sıfır kabul edilmemeli; kullanıcıya hangi alanın eksik olduğu uyarısı verilmelidir.
Örnek arayüzlerde kullanılan sayılar yalnızca gösterim içindir. Gerçek dosyaya ilişkin değerleri, uygulanacak oranı ve yöntemi yetkili kişinin belirleyip güncel resmî kaynaklarla karşılaştırması gerekir.
2. Değişen Kuralları Sürümleyin
Harç oranları, AAÜT tarifeleri ve yargılama gideri kriterleri zamanla değişir. Bu yüzden yalnızca “güncel” etiketi koymak yerine hangi kaynak ve hangi tarihli kural setiyle hesap yapıldığını sürüm numarasıyla belirtmek şarttır. Bir kural güncellendiğinde geçmiş kararların hangi sürümle üretildiği geriye dönük olarak doğrulanabilmelidir.
Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi için Türkiye Barolar Birliği’nin yayımladığı resmî tarife arşivi gibi birincil kaynaklara dayanmak en güvenli yoldur.
3. Taslak ile Nihai Metni Ayırın
Otomatik üretilen metin, kullanıcıyı hızlandıran bir taslak olarak sunulmalıdır. Arayüz, çıktıyı “kesin hüküm” veya “doğrudan kullanılabilir resmî metin” gibi etiketlediğinde insan kontrolü aşaması ihmal edilebilir. Özellikle mahkeme kararlarında somut olayın gerekçesi hiçbir zaman hazır bir şablonla ikame edilemez.
Örnek Yaklaşım: Kopyalama veya dışa aktarma öncesinde girdileri, hesap formülünü, kural sürümünü ve “uzman kontrolü gerekli” hatırlatmasını aynı ekranda sunmak güveni pekiştirir.
4. Sınır ve Hata Durumlarını Test Edin
Sıfır tutar, negatif giriş, kabul miktarının dava değerini aşması, boş alanlar ve ondalık virgül/nokta ayrımları baştan ele alınmalıdır. Doğru girdilerdeki başarı kadar, hatalı girdilerde sistemin kullanıcıyı doğru yönlendirmesi de güvenilirliği belirler.
5. Sınırları Ürünün İçinde Açıklayın
Gizlilik, yerel çalışma veya veri güvenliği gibi konular pazarlama vaatleriyle sınırlı kalmamalı; yazılımın teknik mimarisinde doğrulanmalıdır. Bilgisayarda çalışan bir aracın veriyi dış sunuculara göndermeden tamamen yerel ortamda işlemesi hassas yargı süreçleri için kritik önem taşır.